Home / Επωνύμως / Η αποκέντρωση στο ελληνικό κράτος

Η αποκέντρωση στο ελληνικό κράτος

Γράφει ο ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ*

Ως μορφή αποκεντρωμένης-περιφερειακής Διοίκησης του κράτους, η βαυαρική Αντιβασιλεία, υιοθετώντας γαλλικά πρότυπα, επέλεξε το νομαρχιακό σύστημα που είχε υιοθετήσει και ο Καποδίστριας, προτιμώντας τον όρο «νομός» (εκ του νέμω, κατανέμω). Έτσι, στους 10 νομούς που διαιρείτο η ελεύθερη ελληνική επικράτεια (β.δ/γμα 26 Απριλίου/4ης Μαίου 1833) καθορίστηκε το εύρος της εξουσίας των νέων κρατικών περιφερειακών αρχών και ο τρόπος που όφειλαν να λειτουργούν (κατ’ αντιστοιχία με τα υπουργεία), ενώ ταυτόχρονα με άλλα β.δ/γτα. ορίστηκαν οι πρώτοι νομάρχες, οι έπαρχοι και οι γραμματείς.

Λίγο αργότερα, η μείζων αυτή θεσμική ανάπτυξη συμπληρώθηκε με το διάταγμα της 27-12-1833/8-1-1834, «περί συστάσεως των δήμων…». Σύμφωνα με αυτό, ολόκληρη η επικράτεια υπαγόταν σε νεοϊδρυόμενους δήμους (ενώ οι υφιστάμενες κοινότητες καταργούνταν), που συνιστούσαν αυτοτελή νομικά πρόσωπα και διακρίνονταν ανάλογα τον πληθυσμό τους σε α (με πληθυσμό άνω των 10.000 κατοίκων), β (με πληθυσμό άνω των 2.000 κατοίκων) και γ κατηγορίας.

Τη διοίκησή τους ασκούσε ο δήμαρχος που στους δήμους α και β κατηγορίας, επιλεγόταν από τον βασιλιά ανάμεσα σε υποψηφίους ενός καταλόγου που κατάρτιζε το δημαιρεσιακό συμβούλιο, ενώ σε δήμους γ κατηγορίας, ο νομάρχης.

Άλλα όργανα ήταν οι βοηθοί του δημάρχου, ονομαζόμενοι πάρεδροι και το δημοτικό συμβούλιο, «αποτελούμενον, αναλόγως του μεγέθους του δήμου, από 6-18 μέλη, το οποίον υπό τινας μεν επόψεις είναι συμβουλευτικόν του δημάρχου σώμα, υπό άλλας δε ίσταται παρά το πλευρόν του ως συνεποπτεύουσα αρχή».

Το ιδιαίτερα σημαντικό γνώρισμα αυτού του νομοθετήματος ήταν ότι αναγνώριζε ρητά, για πρώτη φορά στην ελληνική διοικητική ιστορία, την ιδιαίτερη κατηγορία των «δημοτικών» (τοπικών) υποθέσεων, τις οποίες «πας Δήμος έχει το δικαίωμα και την υποχρέωσιν… να διοική ανεξαρτήτως…».

Πέραν όμως των υποθέσεων αυτών που αναγνωριζόταν ότι ανήκουν στους δήμους, το Κράτος μπορεί να τους αναθέτει και άλλες «υποχρεώσεις» και μάλιστα «εάν ήθελε παρατηρήσει αμέλειαν κατά τούτο από μέρους των, οφείλει να τους παραινή εξ επαγγέλματος να εκπληρώσωσι τα καθήκοντά των». Με τις διατάξεις αυτές, έγινε για πρώτη φορά η θεσμική διάκριση μεταξύ των τοπικών υποθέσεων που ανήκουν στους δήμους λόγω σύνδεσής τους με την τοπική κοινωνία και των κρατικών υποθέσεων που ανατίθενται στους δήμους, προκειμένου να ασκούνται τοπικά.

Μάλιστα, ήταν χαρακτηριστικό ότι οι μεν πρώτες που αναφέρονται ως «δικαιώματα» «ενεργούνται εν ονόματι των ιδίων αυτού δημοτικών αρχών», ενώ οι δεύτερες που αναφέρονται ως «υποχρεώσεις και εξουσίαι», εκπληρώνονταν «εν ονόματι και κατά διαταγήν της Κυβερνητικής Αρχής του Κράτους».

Η εντός της ενιαίας κρατικής δομής αναγνώριση των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, ως αυτοτελών νομικών προσώπων με ίδια συγκρότηση και έναν κύκλο ίδιων υποθέσεων (τοπικών), συνιστούσε ένα βήμα ιδιαίτερα σημαντικό παρά την προβλεπόμενη ασφυκτική «επιτήρηση» της κεντρικής εξουσίας.

Georg Ludwing Von Maurer(1836)

Ο ίδιος ο Μάουρερ σημείωσε σχετικά: «Η Ελλάς επροικίσθη διά τούτου με ελεύθερον δημοτικόν οργανισμόν, ελευθεριώτερον από οιουδήποτε άλλου κράτους. Διότι εις την δημοτικήν ελευθερίαν ουδείς άλλος φραγμός ετέθη, πλην του απαραιτήτως αναγκαιούντος προς πρόληψιν καταχρήσεων».

 

 

*Ο Κωστής Παπαδημητρίου είναι Πρόεδρος του Διοικητικού Επιμελητηρίου

 

Check Also

ΤΣΙΠΡΑΣ ΑΛΕΞΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ

Η… συνωμοσία των αριθμών

Το Δημόσιο επέστρεψε 45 εκατ. ευρώ σε 142.000 φορολογούμενους και είναι ακόμα Ιούλιος Γράφει ο …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *